Hansje en Grietje bij de Habsburgers (Deel 4)

In het spoor van Thurn und Taxis, Regensburg en Heidelberg

En toen schiep God in Duitsland een tweede Dinant. Heidelberg aan de Neckar, een stuk groter dan onze Waalse parel, kan de gelijkenis niet wegstoppen. Zelfs de kerktorens lijken wel broertje en zusje. We wandelen de berg op naar Heidelberger Schloss en krijgen een overzicht over het dal waarin Heidelberg kon groeien terwijl ons Dinant tussen de twee Maasoevers gedoemd was om klein en prachtig te blijven. 

Tour & Taxis

Tussen Wenen en Heidelberg namen we even de tijd om Regensburg te leren kennen. De stad van de steenrijke familie Thurn und Taxis, die ook ooit gronden kochten in Brussel waar we ze kennen van de festival- en belevingsplek Tour & Taxis. Regensburg is een belangrijke Beierse plek binnen de vorstendommen van het Heilig Roomse Rijk want hier kwam eeuwenlang de Rijksdag samen die besliste over zaken die de vorstendommen overstegen, onder andere ook het keizerschap en de laatste toegevingen aan dictator Napoleon waardoor keizer-koster Jozef II, onze verlichte despoot, definitief het licht moest uitdoen in het kasteel van de Habsburgers. Op een pleintje, midden een gezellig zomermarktje, horen we de zoete stem van een Duitse Tamino en de Dinantse hartenkreet van een sax die onze dag maakt. Regensburg, met zijn vlammend gotische kerk in de steigers en romantische ligging aan de Donau. Een verademing van rust en eeuwenoude architectuur. 

Luther

Wij dus verder naar Heidelberg, ook universiteitstad, waar binnen het Heilig Roomse Rijk al tijdens de Reformatie stevig aan de poten werd gezaagd van het Habsburgse en katholieke gezag. Hier kwam Maarten Luther uitleggen aan zijn oversten bij de orde der augustijnen, waarom hij het had gehad met Rome en het katholicisme. Aan deze universiteit woedde de strijd tussen protestanten en katholieken. Leuk detail: tot voor kort deelden beide strekkingen de Heiliggeistkirche, het zusje van de kerk in Dinant. Om elkaar niet te storen, hadden ze gewoon een muur in het midden van de kerk gemetseld. Duitsland en muren, weet je wel.

Sanderus

Soms vraagt een mens zich af of we na drie Hansjes en Grietjes eigenlijk nog nood hadden aan een vierde aflevering. Dat was niet het plan, maar mijn gedachten blijven zich roeren. Vandaar. Dit was een reis van machtige steden aan rivieren, van de voortdurende clash die geschiedenis is en ook vooral een zoektocht naar mezelf, naar Vlaanderen en mijn streek het Meetjesland in de wereld. Onbevangen door Europa travellen, indrukken op ons af laten komen en bijleren over wat we dachten te weten, maar wat ons nog meer inzicht verschaft. Gek hoe ik me tijdens mijn jeugd vergaapte aan Brueghels Boerenbruiloft in het Sleidingse Sanderushuis, geschilderd door Leo Steel. Hoe dat werk ook voorkwam bij Suske & Wiske. En hoe ik het nu in zijn grandeur kon bewonderen in Wenen, de stad die teruggeeft waarvoor je gekomen bent. Daarom alleen al is dolen door Europa en reizen rond de wereld de moeite waard: om jezelf tegen te komen.

Filosofen

’s Avonds dolen we door Heidelberg. Haubtstrasse, Alte Brücke, Schlangenweg naar omhoog, Philosophenweg. Mee met Mark Twain, Goethe en Hannah Arendt. We passeren de plek waar ooit een synagoge stond, we turen over het magische Neckardal en één of andere Duitse puber begint me, vervelend, om twee euro te vragen hierin geruggesteund door een tiental andere hangjongeren. Ik zeg hem, beslist, in het beleefd Meetjeslands dialect dat hij mijn kloten kan kuisen. Opgeruimd staat netjes. Ik hoor een meisje in de groep in het Heidelbergs achter onze rug nog zeggen ‘ook een goedendag’. En we wandelen verder alsof er verder niets aan de hand is. Heerlijke avondwandeling, anders. De nacht valt. Deze avond gaan we niet in een studentencafé struinen zoals de vorige avond. Ons verstand erbij, de volgende dag naar België. We hadden enkele keuzes: via Luxemburg, via de Oostkantons of via Nederland. We vertrokken via Nederland en Leen ziet een ommetje Saarbrücken niet zitten. Dan maar Duitstalig België. We ontmoeten onderweg nog de Saar, de Moesel, de Maas, de Schelde én de Rijn. Het plaatje is nu compleet en we toveren nog één stopplekje uit onze hoed: Sankt Vith. Omdat het goed klinkt en omdat we er nog nooit geweest zijn. Sankt Vith voldoet in niets aan de verwachtingen die ik had maar ik ben wel verliefd. Vriendelijke mensen en vooral: het verhaal. 

Ik neem jullie even mee naar Oekraïne 2026: 

• Bachmoet: na maanden van hevige loopgraven- en stadsgevechten is de stad nagenoeg volledig met de grond gelijkgemaakt.
• Marjinka: deze voorstad van Donetsk is na jarenlang conflict en zware beschietingen letterlijk van de kaart geveegd; er staat geen enkel gebouw meer overeind.
• Avdiivka: een strategische industriestad die na een langdurig Russisch offensief nagenoeg volledig is verwoest en ingenomen.
• Vovtsjansk (Vovchansk): gelegen in de regio Charkiv en tijdens de hernieuwde Russische offensieven bijna onherkenbaar gereduceerd tot ruïnes.
• Tsjasiv Jar (Chasiv Yar): luchtbeelden tonen een apocalyptische, systematische vernietiging van alle infrastructuur in deze frontstad.
• Marioepol: hoewel de Russen hier na de bloedige belegering in 2022 propagandistische heropbouwprojecten zijn gestart, werd de historische en residentiële kern van deze havenstad initieel voor meer dan 90% vernield.
• Popasna en Rubizhne: kleinere steden in de regio Loehansk die na zware gevechten in 2022 nagenoeg compleet ophielden te bestaan.

Oorlog, dood en vernieling

Helaas eindigt deze zoektocht van Hansje en Grietje naar de Habsburgers met het onderwerp waar we veel te veel moesten over schrijven: oorlog, dood en vernieling. Sankt Vith is in de winter van 1944, enkele maanden na de bevrijding in onze contreien, helemaal van de kaart geveegd bij het Ardennen Offensief, Battle of the Bulge, de laatste poging van de nazi’s om Antwerpen te bereiken en de opmars van de geallieerden (nu: NATO) halt toe te roepen. We wandelen in een park dat is gebouwd op de puinen van de stad. In Sankt Vith heeft men na de oorlog alles op één middeleeuwse toren na genivelleerd en opgeruimd. De restanten van de gebombardeerde stad werden opgestapeld tot één grote hoop: de zogenaamde ‘miljonairsberg’, omdat alle bezittingen van de berooide mensen er in zitten. Nu is het dus een park. Deze heuvel symboliseert zowel de verwoesting als de wederopbouw van de stad. Sankt Vith is er als goed draaiende Duitstalige Belgische stad in geslaagd economisch van nul te beginnen. Verbazend goed gelukt, by the way. In het Engels heeft men daar een prachtig woord voor: resilience (veerkracht). Duitsland, Tsjechië, Oostenrijk, België: we hebben heel veel veerkracht getoond de laatste decennia en het is gewis en zeker de Europese gedachte van mensen als schrijver Stefan Zweig en politici Altiero Spinelli, Robert Schuman, Jean Monnet, Paul-Henri Spaak en Alcide De Gasperi die ons gebracht heeft waar we nu staan. Zonder hen, geen reis als deze. Ik wens het Oekraïne, en ook onze democratieën, toe. Ik zag in Heidelberg een kermiskraampje van de Duitse Vredesbeweging die nogal kort door de bocht zich begripvol toont voor de Russische agressie. Ja, jongens, we moeten dus ook niet naïef zijn én ons wel degelijk bewapenen tegen bovenstaande. Een nieuw Sankt Vith winter ’44-’45 vermijden, is absoluut nodig. Maar als je ons vraagt: het principe ‘Nooit meer oorlog’? Natuurlijk! Voor Hansje en Grietje was het dus een beetje de reis van hoop, van vragen stellen, verwondering en van de pertinente wil om dingen goed te doen, zonder machtswellust en zonder oogkleppen. En de Habsburgers? Die hadden er eigenlijk niets mee te maken. Laat ons bidden.